DE ONTDEKKING VAN DE AARDE (8)

Professor Westbroek vertelt verder over zelfreiniging van die biosferen: Kringloop in het klein.

“Die glazen bol is alleen voor materie gesloten. Energie – warmte en licht – wordt gemakkelijk uitgewisseld met de omgeving. In mijn kamer wordt de babybiosfeer op een comfortabele temperatuur gehouden; warmte kan zonder problemen naar binnen en naar buiten. De glazen  omheining laat ook zonlicht toe. Uiteindelijk is het licht de energiebron die het hele systeem aan de gang zet. Het houdt de organismen in leven en activeert de garnaaltjes, de algen en de bacteriën die water en licht schoonhouden.

De organismen in de bol vangen het zonlicht op en gebruiken het om de beschikbare voedingsstoffen in de kringloop te houden en giftige stoffen te verwijderen. Dat het leven het in de bol zo lang volhoudt, is een overtuigend bewijs voor de efficiëntie waarmee het zijn omgeving kan reinigen. Er hoeft maar één voedingsstofje uit de circulatie te ontsnappen of één  gifstof zich ergens op te hopen,  en het hele systeem loopt vast en stort in.

Anders dan organismen in het aardse leven buiten de bol hebben deze opgesloten organismen géén toegang  tot geo-chemische stromen voor hun voedselvoorziening en afvalverwerking. De garnaaltjes in de bol hebben alleen de inhoud van de bol tot hun beschikking als riool voor hun ontlasting en als voedselbron. En toch vormt deze complexe gemeenschap met de duidelijk zichtbare garnaaltjes, die zichzelf al vijf jaar lang in leven houdt, een wel zeer overtuigend bewijs van de zelfreinigende kracht van het leven.

Wat hebben de garnalen nodig om het zo lang uit te houden?

Ze zijn allereerst afhankelijk van organisch materiaal voor hun levensonderhoud. De diertjes nemen voedsel op en dat reageert in hun cellen met zuurstof die ze uit het water halen. De energie die bij dat proces vrijkomt, staat dan ter beschikking. De reactieproducten bestaan uit de organische stoffen waar ze zelf uit bestaan plus kooldioxide en water, die als afval (poep, plas) vrijkomen.

In de beslotenheid van hun wereldje kunnen de dieren alleen maar overleven als hun afval (poep-plas) weer wordt omgezet in voedsel. Hier zijn de algen  voor nodig. Met hun groene pigmenten vangen ze iets van het licht op dat de glazen bol binnenkomt. En bij hun fotosynthese zetten ze kooldioxide en water (voormalig poep en plas) weer om in organisch materiaal en zuurstof.

Kortom, je zou kunnen zeggen dat de algen de afvalproducten van de garnalen opeten en omgekeerd, dat de garnalen de afvalproducten van de algen weer opeten. Die twee,  de garnalen en de algen,  gedragen zich als twee gekoppelde chemische reactoren, die worden aangedreven door de energie van het licht.

In werkelijkheid is het zichzelf instandhoudende systeem van de planeet AARDE nog veel ingewikkelder. Maar het eenvoudige systeem in de glazen bol laat het overlevingsmechanisme van de planeet duidelijk aan ons zien.

We hebben het  in bovenstaande dus eigenlijk ook weer over de symbiose-theorie – het in en met elkaar overleven – van bioloog en aardwetenschapper Lynn Margulis. Weet je dat nog?

Dus als we dat zichzelf instandhoudende systeem verstoren met onze chemische afvalproducten uit de schoorstenen van de industrie, uitlaatgassen van auto’s, kooldioxide van de fossiele brandstoffen, chemische bestrijdingsmiddelen uit de landbouw en stikstof en ammoniak uit de intensieve veeteelt, dan stort dat systeem in, sterft het. En dat betekent uiteindelijk het einde van de mensheid. We willen dit nog steeds niet serieus onder ogen zien.

Hans Pijnaker
Wordt vervolgd

 

ECOLOGISCHE BESCHAVING (SHENTAI WENMING)

Van 7 tot 19 december 2022 vindt in Montreal (Canada) de COP 15 van de Verenigde Naties over biodiversiteit plaats. Onder Chinees voorzitterschap. Deze conferentie zou van 25 april tot 8 mei 2022 plaats gevonden hebben in Kunming in China, onder de titel ‘Ecologische beschaving (Shentai Wenming): bouwen aan een gedeelde toekomst voor al het leven op aarde’. Maar door de corona lockdowns in China is deze, na 3 keer uitgesteld te zijn, uiteindelijk verplaatst naar Montreal.

Wel is op 12 en 13 oktober 2021 een grotendeels virtuele voorbereidende conferentie geweest in Kunming, resulterend in de Kunming Verklaring. Wordt de conferentie in Montreal een clash tussen Oost en West, tussen de oude Chinese wijsheid van het taoïsme van de ‘de eenheid van natuur en mens’ en het ‘leven in harmonie met de natuur’ van het Westerse ideaal van een duurzame ontwikkeling? De Kunming Verklaring van oktober 2021 werpt haar schaduw vooruit.

Antropoceen
Voorafgaand aan de voorbereidende bijeenkomst van de Verenigde Naties COP 15 conferentie in Kunming in oktober 2021 vragen een aantal Chinese auteurs zich af: “Hoe kunnen soorten en ecosystemen zich aanpassen aan de dramatische veranderingen in het Antropoceen?” “In de afgelopen jaren is het idee van een Antropoceen opgekomen, als belichaming van de negatieve invloed die wij als mensen uitgeoefend hebben op de natuur waarvan we afhankelijk zijn.” Zo stelt Susan Gardner, directeur Ecosystems Division van het United Nations Environmental Programme (UNDP) op de voorbereidende conferentie in Kunming. Verwijzend naar de COVID-19 pandemie, zetten deze Chinese auteurs zich af tegen de Westerse 2050 visie ‘leven in harmonie met de natuur’ als antropocentrisch. Daar tegenover stellen zij de oude Chinese wijsheid van Taoïstische idee van de ‘Eenheid van Natuur en Mens’, waarbij de mens zich naar de natuur moet voegen

– een soort Ecoceen in een Ecologische Beschaving van het Taoïsme van ‘heldere wateren en weelderige bergen’. Is dit een clash tussen paradigma’s van Oost en West die tot een nieuw leidend principe leidt, tot een nieuw ecocentrisch wereldbeeld gebaseerd op de oude Oosterse wijsheid van het Taoisme? Of blijft het antropocentrische Westerse paradigma, met de idee van een duurzame ontwikkeling als leidend principe in het huidige neoliberale wereldbeeld dominant?

Biodiversiteit
De COP 15 is de 15e Conferentie van de Partijen bij het Verdrag inzake Biologische Diversiteit. Afgesloten in 1992 in de Verenigde Naties Conferentie over Milieu en Ontwikkeling in Rio de Janeiro. Met de afspraak dit verdrag elke 2 jaar te evalueren. Een verdrag waar weinig tot niets van terecht gekomen is. In september 2020 stelt de 5e editie van Global Biodiversity Outlook dat geen enkele van de 20 in 2010 gestelde biodiversiteitsdoelen in Aichi (Japan) is gehaald. Van de 44 beoordeelde subdoelstellingen worden er 20 gerangschikt als ‘slecht’, 19 als ‘matig’ en slechts 5 als ‘goed’.

Ook de Global Biodiversity Outlook waarschuwt dat het niet halen van de biodiversiteitsdoelen de Duurzame Ontwikkelingsdoelen voor 2030 van de Verenigde Naties en het klimaatakkoord van Parijs bedreigt. Het is volgens de Global Biodiversity Outlook niet te laat de trend te keren, maar deze ommekeer vereist ‘een heruitvinding van de manier waarop we gezamenlijk produceren, consumeren en leven’. In mei 2019 brengt het biodiversiteitspanel van de Verenigde Naties IPBES (Intergouvernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystems) haar Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services uit. Door menselijk toedoen is het nog nooit in de menselijke geschiedenis zo slecht gesteld geweest met de biodiversiteit gesteld dan nu. Van de 8 miljoen bekende planten en diersoorten dreigen 1 miljoen soorten de komende decennia uit te sterven. Wat door hun onderlinge verbondenheid grote invloed op de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (Global Goals) van de Verenigde Naties heeft, unaniem aangenomen in 2015 in een 2030 Agenda Voor Duurzame Ontwikkeling.

De teloorgang van de biodiversiteit betekent dat 80% van deze 17 Global Goals niet gehaald dreigen te worden. Om deze trend tegen te gaan bepleit het IPBES een wereldwijde ‘transformatieve verandering’, een fundamentele systeembrede regorganisatie, swars door technologische, economische en sociale factoren, inclusief paradigma’s, doelen en waarden. Een verandering die ‘wegstuurt van het huidige beperkte paradigma van economische groei’. Opvallend is dat het IPBES rapport begint met de constatering dat ‘natuur’ verschillende concepten belichaamt voor verschillende mensen, zoals ‘Moeder Aarde’ en overeenkomstige concepten. Waar bovengenoemde Chinese auteurs stellen dat de idee van een ‘Ecologische Beschaving’ gedeeld wordt door verschillende culturen wereldwijd, als in de idee van ‘Moeder Aarde’, ‘Gaia’ (Zuid Amerika) en ‘Brahman’ (India).

COVID-19
In de COVID-19 pandemie gloorde een betere toekomst. De ‘lockdowns’ lieten – aldus de World Health Organization in haar ‘Manifest voor een gezond herstel van COVID-19’ (mei 2020) – behalve een stilgevallen economie en ontwrichte levens, ook ‘een glimp van een mogelijk betere toekomst’ zien. Door schone lucht in te kunnen ademen, en het weer kunnen zien van blauwe luchten en helder water.

Opiniepeilingen over de heel de wereld tonen, aldus het manifest, dat mensen het positieve dat uit deze crisis is voortgekomen willen behouden. Dat teruggaan naar ‘normaal’ niet goed genoeg is. Omdat dit ‘normaal’ van een economie die bespaart op natuurbescherming, gezondheidssystemen en sociale vangnetten een ‘valse economie’ is gebleken.

De eerste lakmoesproef of we deze valse economie achter ons hebben gelaten is de Verenigde Naties conferentie over klimaatverandering (COP 26) van 31 oktober tot 12 november 2021 in Glasgow. Premier Mia Amor Mottley van Barbados roept Code Rood uit, omdat de opwarming van de aarde voor haar eiland een doodvonnis betekent omdat het zal verdrinken. Zij roept de wereld op het ‘pad van hebzucht en egoïsme’ dat leidt tot onze gezamenlijke ondergang te verlaten. Maar haar oproep valt, door de vrijblijvendheid van de afspraken in het Glasgow Klimaat Pact, in dovemans oren. Het Gloasgow Klimaat Pact laat het eiland Barbados van premier Mottley gewoon verdrinken. Alok Sharma, Brits voorzitter van COP26, voelt zich gedwongen zich te verontschuldigen bij de voorstelling van het slotakkoord, het Glasgow Klimaat Pact. “Het spijt me voor de wijze waarop de klimaatconferentie is verlopen”, “ik begrijp de diepe teleurstelling.“

Op 28 februari 2022 brengt het klimaatpanel IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) van de Verenigde Naties een rapport uit over de gevolgen van klimaatverandering voor mens en natuur. De kwetsbaarste mensen en ecosystemen op aarde worden het hardst geraakt. Het rapport leest als ’een atlas van menselijk lijden’, aldus Secretaris- Generaal António Guterres, die de wereldgemeenschap ‘crimineel leiderschap’ verwijt omdat deze er maar niet in slaagt in actie te komen. Van 6 tot 18 november 2022 vindt de COP 27 over klimaat plaats in Sharm El Seikh in Egypte. Een klimaatconferentie die in het teken staat van de oorlog in Oekraïne, de energiecrisis en economische recessie, en bovendien overschaduwt wordt door de mensenrechtensituatie in Egypte. En waar klimaatactivisten geweerd worden.

Leven in harmonie met de natuur
Sharm El Seikh in Egypte is, saillant, ook de plaats waar in november 2018 de COP 14 conferentie ‘Investeren in Biodiversiteit voor Mens en Planeet’ plaats vond. Deze conferentie besluit dat het post-2020 mondiale biodiversiteitskader met een inspirerende en motiverende 2030 Missie gepaard moet gaan, als een ‘stepping stone’ naar een 2050 Visie ‘Leven in harmonie met de natuur’. Om deze 2050 Visie ‘Leven in harmonie met de natuur’ te realiseren in COP 15 stelt een voorbereidende dicussienota (januari 2019) de vraag wat ‘leven in harmonie met de natuur nu eigenlijk betekent: “Vraag: Wat, in reëel termen, omvat ‘leven in harmonie met de natuur’, wat zijn de implicaties hiervan voor de strekking en inhoud van het post- 2020 mondiale biodiversiteitskader, en welke acties zijn nodig tussen nu en 2050 om de 2050 Visie te realiseren?” En, gegeven het besluit om in COP 15 een inspirerende en motiverende 2030 missie te formuleren, hoe zou deze missie er uit moeten zien. “Vraag: Wat zouden de elementen en inhoud moeten zijn van een actiegericht 2030 ‘mission statement’ voor een post-2020 biodiversiteitskader?”

Een eerste antwoord op deze vragen wordt gegeven in een ‘zero draft’ post-2020 kader voor een mondiale biodiversiteit (januari 2020). Deze zero draft wil een ‘theory of change’ zijn en ‘transformatieve verandering’ bewerkstelligen, in aansluiting op het IPBES rapport The Global Assesment Report on Biodiversity and Ecosystem Services. Deze ‘theory of change’ van de zero draft wil met het oog hierop in de komende 10 jaar het verlies aan biodiversiteit stabiliseren, in de komende 20 jaar het herstel van natuurlijke ecosystemen bevorderen, en tegen 2050 verbeteren om de visie van ‘leven in harmonie met de natuur in 2050’ te realiseren. Daarvoor is, zo stelt de zero draft, urgente politieke actie op mondiaal, regionaal en nationaal nodig om de bestaande economische, sociale en financiële modellen te transformeren.

Met het oog hierop wil de ‘theory of change’ in de zero draft complementair en ondersteunend aan de ‘2030 Agenda voor Duurzame Ontwikkeling van de Verenigde Naties zijn. Met als MISSIE: “Samenleving breed urgente actie te ondernemen om biodiversiteit op een pad van herstel te zetten ten voordele van mens en planeet.” En als VISIE: “In 2050, wordt biodiversiteit gewaardeerd, behouden, hersteld en wijs gebruikt, en worden ecosysteemdiensten in stand gehouden, die een gezonde planeet ondersteunen en essentiële voordelen verschaffen voor alle mensen.”

Eenheid van Natuur en Mens
Het is tegen deze formulering dat een aantal Chinese auteurs zich verzet in drie artikelen in National Science Review. Omdat deze formulering volgens hen getuigt van het antropocentrisch paradigma dat zich de voorbije twee eeuwen heeft ontwikkeld – gekenmerkt door een uitbuitende houding jegens de natuur. In dit antropocentrisch paradigma worden de mens en de natuur gezien als twee separate identiteiten met tegengestelde belangen. Natuur wordt gezien als waarde voor de mens en niet als gelijkwaardig met eigen behoeften en een eigen evolutionaire richting die gerespecteerd moet worden in een relatie van wederkerigheid. Nodig is een systematisch begrip van de relatie tussen mens en natuur, en een fundamentele verschuiving van de mens te zien als geïsoleerd in een competitieve wereld naar integraal deel uitmakend van een onderling verbonden samenleving en biosfeer. De aan het Taoïsme ontleende ‘Eenheid van Natuur en Mens’.

De COVID-19 pandemie heeft – aldus deze Chinese auteurs – aangetoond dat we onlosmakelijk verbonden zijn met de ecosystemen waarin we leven, en onze toekomst afhangt van of we een nieuwe en meer harmonieuze relatie met de natuur kunnen realiseren. Ook het concept van ‘Ecologische Beschaving’ wil een middel tot ‘transformatieve verandering’ zijn om een gemeenschappelijke toekomst voor al het leven op aarde te bewerkstelligen. Een middel om de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties te realiseren, evenals het doel van leven in harmonie met de natuur op een wijze die de uiteenlopende nationale contexten respecteert. Maar, ook al zoeken beide naar het verbeteren van de relatie van de mensheid met zijn natuurlijke leefomgeving, de Duurzame Ontwikkelingsdoelen en het concept van Ecologische Beschaving zijn volgens deze Chinese auteurs niet identiek. Weliswaar komen de principes van Ecologische Beschaving sterk overeen met de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties, maar binnen het concept van Ecologische Beschaving ligt de nadruk ook op politieke en culturele aspecten, evenals op het definiëren van een nieuwe relatie

tussen mensheid en natuur vanuit de oude Chinese filosofie van het Taoïsme. De Ecologische Beschaving benadering wil dan ook meer zijn dan een pragmatische afhankelijkheid van de waarde van ecosysteemdiensten, en het onderliggende conceptuele kader van het 2011-2020 Strategic Plan van de Convention on Biological Diversity ter discussie stellen. Realisering van de 2050 Visie zou weliswaar een verbetering zijn, maar is nog onvoldoende: “Wij beweren dat de huidige 2050 Visie niet voldoende zal zijn als drijvende kracht voor transformatieve verandering. Verder beweren wij dat menselijke ontwikkeling niet gescheiden kan worden van behoud en gebruik van biodiversiteit. Cruciaal is een fundamenteel begrip van de juiste balans in de relatie tussen natuur en mens. Dit is het startpunt dat precies de grondslag legt voor elk ambitieus en effectief strategisch plan voor het behoud van biodiversiteit.”

Maar waarom zouden wij Chinese auteurs geloven? Het thema ‘Ecologische Beschaving’ is immers sinds 2012 de kern van het Chinese beleid gepropageerd door president Xi Jinping, die recent van autocraat tot regelrechte dictator is geworden. De valkuil bij de Chinese auteurs ligt in de ‘nadruk ook op politieke en culturele aspecten’ in het idee van een ‘Ecologische beschaving’, denkend aan bijvoorbeeld de onderdrukking van de Oeigoeren in concentratiekampen. En China is met afstand de grootste vervuiler van deze wereld, die in het Glasgow Klimaat Pact op het laatste moment het steenkoolverbruik onder druk van China veranderd heeft van ‘uitfasering’ in ‘geleidelijk afbouwen’. De laatste dus om ook maar enigszins recht van spreken te hebben om een ander minder ‘hebzuchtig en egoïstisch’ (Mottley) paradigma te introduceren in de idee van een ‘Ecologische Beschaving’, gebaseerd op de oude Chinese wijsheid van het Taoïsme. Maar is dat alles voldoende reden om de stelling van deze Chinese auteurs dat de Westerse 2050 Visie ‘Leven in Harmonie met de Natuur’ in essentie antropocentrisch is af te doen als enkel Xi retoriek? De vraag is in hoeverre het Westerse ideaal van ‘een leven ‘in harmonie met de natuur’ in het kader van een duurzame ontwikkeling ook daadwerkelijk in essentie antropocentrisch is.

Duurzame ontwikkeling
Om deze vraag te kunnen beantwoorden moeten we terug naar de Verenigde Naties Conferentie over het Menselijk Milieu in 1972 in Stockholm (Zweden), de eerste van een reeks Verenigde Naties conferenties die uiteindelijk resulteert in het begrip ‘duurzame ontwikkeling. Met voorafgaand een rapport getiteld ‘Alleen één aarde’. Dit rapport lijkt in eerste instantie te getuigen van een ecocentrische grondslag: “Maar terwijl het mogelijk is dat de homo sapiens voort kan leven als een biologische soort na de verarming en verknoeiing van de natuur, zou de Mens lang zijn menselijkheid kunnen bewaren in een ontwijd milieu?”. Maar al snel komt de ideologische aap uit de mouw: “Er zijn er die beweren dat de enige manier waarop het probleem van de milieuverbetering opgelost kan worden, het vertragen van het tempo van de economische groei is, een redenering die een aantal zeer irrationele elementen bevat. (..) Hier lijnrecht tegenover staan degenen die beweren dat de essentie van het systeem juist de vernieuwing is, de jacht naar het voordeel boven de concurrenten, de hoop op een grotere winst die volgt op succes, de speurtochten naar dat ‘betere’ waarvoor de mensheid zich een weg zal banen naar de deur van de uitvinder.

Neem deze uitdaging weg, dit motief om werkelijk productieve winsten te maken, en de rijkdom zal niet toenemen, de rijkdom waarmee de steden herbouwd worden, de lucht en het water gereinigd en de gewone burger de consumptiegoederen krijgt waarvan hij, zo te zien althans, nog niet genoeg heeft.” Uiteindelijk vinden we al in ‘Alleen één aarde’ de kiem van het antropoceen in het denken over een duurzame ontwikkeling. Het rapport ziet mogelijkheden tot ‘aanhoudende economische groei’, door de corrigerende werking van de markt naarmate de schaarste in de prijs tot uitdrukking komt, het essentiële vermogen van de industriële samenleving om ‘meer met minder’ en de substitutie van schaarse grondstoffen door de wetenschap, en stabilisering van de wereldbevolking door ontwikkeling naar Westers model.

De argumentatie in Only One Earth ligt – via de Commissie Brandt (1980) die een nieuwe economische orde bepleitte en de Commissie Brundtland (1987) die een nieuwe duurzame politieke orde bepleitte – ook ten grondslag aan de United Nations Conference on Environment and Development in 1992 in Rio de Janeiro. En daarmee aan het begrip ‘duurzame ontwikkeling’. Deze conferentie beoogde een Handvest voor de Aarde die, onder druk van zowel industriële als ontwikkelingslanden, is gedevalueerd tot een slotverklaring. Een Handvest voor de Aarde dat door Nederlandse filosoof Hans Achterhuis gekarakteriseerd werd als ‘ongegeneerd antropocentrisch’: “Het Handvest voor de Aarde gaat over mensen en milieu en totaal niet over de aarde en de natuur. De meeste artikelen hadden in verband met de sociaal-economische mensenrechten niet misstaan. Maar met respect voor de natuur, eerbied voor de aarde, bescherming van de biodiversiteit, gevoel voor planten en dieren hebben zij niets te maken. In de milieufilosofie onderscheidt men een schaal van verschillende grondhoudingen van de mens ten opzichte van de natuur, die zich tussen de uitersten van antropocentrisme en ecocentrisme beweegt.

Bij de eerste soort houdingen, waarin de mens centraal staat, behoort een beheersethiek, Bij de tweede, die de eigen waarde van de natuur in meerdere of mindere mate erkennen, vinden we eerder een ethiek die de verbondenheid van de mens met zijn niet-menselijke medebewoners van de aarde tot uitdrukking probeert te brengen. Welnu, ik ken weinig teksten die zo ongegeneerd antropocentrisch zijn als het Handvest voor de Aarde. De andere soorten verschijnen er slechts in als ‘hulpbronnen voor economische ontwikkeling en economische groei’. In geen van de 27 artikelen uit het Handvest wordt ook maar gesuggereerd dat ze uit zichzelf enige waarde hebben. (..) Het paradoxale is dat het Handvest voor de Aarde wel eens het einde zou kunnen betekenen van de aarde zoals die door elke generatie voor ons beleefd is. Ze wordt hier openlijk gereduceerd tot een economisch/ technologisch te beheren geheel van hulpstoffen en grondstoffen, veranderd in menselijk milieu.” (H. Achterhuis, de Volkskrant, 30 mei 1992)

Dit antropocentrisme vinden we opnieuw in 2012 bij de Verenigde Naties Conferentie ‘De Toekomst Die We Willen’ in opnieuw Rio de Janeiro – ook wel de Rio+20 conferentie genoemd – die in het teken staat van een ‘Groene Economie’, gebaseerd op het ‘Green Economy Report’ (UNEP, 2011). Ontwikkelingslanden zien dit concept van een Groene Economie als een ‘groen economisch monster’ dat enkel dient om de crises van de Westerse landen op te lossen. Edgardo Lander, van de Universidad Central van Venezuela, typeert het concept als ‘een wolf in schaapskleren’, doordrenkt van ‘instrumenteel antropocentrisme’ dat niet in staat is zelfs maar te overwegen dat deze crises een gevolg kunnen zijn van de groeiende macht van de financiële markten en het onderwerpen van elke andere sociale logica – democratie, gelijkheid, solidariteit of zelfs het behoud van het leven – aan winstmaximalisatie.

Het is niet in staat is “verder te kijken dan het neoliberale fundamentalisme dat zelfs niet de mogelijkheid kan overwegen dat mensen zich op een andere manier met hun omgeving kunnen verhouden, noch de betekenis van andere kosmovisies en/of culturele patronen onderzoeken, zoals die gebaseerd op de erkenning van de rechten van de natuur of van onze Moeder Aarde.” Soortgelijke kritiek vinden we op de resolutie Onze Wereld Transformeren: de ‘2030 Agenda Voor Duurzame Ontwikkeling’, unaniem aangenomen door de Verenigde Naties op 25 september 2015, die een nieuwe benadering voorstaat. Maar naar de mening van de Reflection Group on the 2030 Agenda for Sustainable Development helemaal geen nieuwe benadering is.

Omdat deze nog steeds in het teken van het overheersende neoliberale paradigma staat, waarin de obsessie met groei de drijfveer verschaft om de natuur te exploiteren, de biodiversiteit uit te putten en haar diensten te ondermijnen. Ook het begrip ‘duurzame ontwikkeling’ is volgens Nederlands filosoof Ton Lemaire in ‘De val van Prometheus. Over de keerzijde van de vooruitgang’ (2010) een ‘wolf in schaapskleren’: “Het idee van een ‘duurzame ontwikkeling’ klinkt geruststellend maar breekt niet met het idioom van ontwikkeling, met het bbp als maatstaf; het is een wolf in schaapskleren die de dynamiek van het technisch industriële bestel onverlet laat.” Een technisch industrieel bestel dat door Lemaire wordt gekarakteriseerd als het rijk Absurdistan.

De Kunming Verklaring
Het Antropoceen is een fel bediscussieerde term, geïntroduceerd in 2000 door Nederlands Nobelprijswinnaar atmosferisch chemicus Paul Crutzen, die aangeeft dat met de totale beheersing van de natuur door een arrogante mensheid sinds de industriële revolutie we in een nieuw geologisch tijdvak zijn gekomen met een nieuwe, 6e massaextinctie in de evolutie. Kan een Ecoceen op basis van een Ecologische Beschaving vanuit het Taoistische idee van de Eenheid van Natuur en Mens een nieuw geologisch tijdvak gaan vormen?

De Kunming Verklaring van de voorbereidende conferentie op de COP 15 ‘Ecologische Beschaving – een gedeelde toekomst voor al het leven op aarde’ doet het ergste vrezen. Het thema ‘Ecologische Beschaving’, sinds 2012 de kern van het Chinese beleid gepropageerd door president Xi Jinping, wordt al snel geschrapt door de Westerse landen als te politiek beladen. De resulterende Kunming Verklaring neemt uiteindelijk slechts kennis van het thema van de conferentie, in de 16e en laatste van haar inleidende opmerkingen. Als 1e van de inleidende opmerkingen in de Kunming

Verklaring wordt verwezen naar de 2050 Visie ‘Leven in harmonie met de natuur’. En om deze 2050 Visie te realiseren, zo stelt de Kunming Verklaring in haar 2e inleidende opmerking, moeten we uitgaan van de Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling. Nergens in de verklaring wordt verder ingegaan op het begrip ‘Ecologische Beschaving’. De Kunming verklaring spreekt, verwijzend naar het IPBES Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services rapport, haar zorg uit dat het voortgaande verlies aan biodiversiteit de Duurzame Ontwikkelingsdoelen in gevaar brengen. En benadrukt, net als het IPBES rapport de noodzaak van urgente actie voor een transformatieve verandering. Maar benadrukt tegelijk dat biodiversiteit en ecosysteemdiensten ten grondslag liggen aan de gezondheid en welzijn van mens en planeet, economische groei en duurzame ontwikkeling.

Daar waar het IBES rapport bepleitte om ‘weg te sturen van het huidige beperkte paradigma van economische groei. En nergens wordt verwezen naar de constatering in het IPBES rapport dat ‘natuur’ verschillende concepten belichaamt voor verschillende mensen, zoals ‘Moeder Aarde’ en overeenkomstige concepten. Enkel verwijzend naar het rentmeesterschap aangaande biodiversiteit van inheemse bevolkingsgroepen. Waar Chinese auteurs stellen dat de idee van een ‘Ecologische Beschaving’ gedeeld wordt door verschillende culturen wereldwijd, als in de idee van ‘Moeder Aarde’, ‘Gaia’ (Zuid Amerika) en ‘Brahman’ (India). Het Westerse antropocentrische paradigma blijft dominant.’

LITERATUUR
– Achterhuis, H., In elke utopie sluimert een nachtmerrie, de Volkskrant, 2 april 1994 Fuwen Wei

– Tianxiao Ma, Yisi Hu, Meng Wang, Lijun Yu, Fuwen Wei, Unity of Nature and Man: a new vision and conceptual framework for the Post-2020 Global Biodiversity Framework, National Science Review, July 2021

– Fuwen Wei , Shuhong Cui, Ning Liu, Jiang Chang , Xiaoge Ping, Tianxiao Ma, Jing Xu , Ronald R Swaisgood , Harvey Locke, Ecological Civilization: China’s effort to build a shared future for all life on Earth, National Science Review, November 2020

-Keping Ma, Fuwen Wei, Ecological civilization: a revived perspective on the relationship between humanity and nature, National Science Review, July 2021

Lander, E., The Green Economy: the Wolf in Sheep’s clothing, november 2011 Lemaire, T., De val van Prometheus. Over de keerzijde van de vooruitgang, 2010

Martens, J., The 2030 Agenda – a new start towards global sustainability?, in: Spotlight on Sus- tainable Development 2016. Reflection Group on the 2030 Agenda for Sustainable Development, 2016

United Nations

– Only One Earth. The Care and Maintenance of a Small Planet, Un unofficial report commissioned by the Secretary-General of the United Nations Conference on the Human Environment, 1972

– Declaration of the United Nations Conference on the Human Environment, The United Nations Conference on the Human Environment, having met at Stockholm, 16 Juni 1972

– North-South: A Programme For Survival, The Report of the Independent Commission on International Development Issues, 1980

– Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future, 1987

– Rio Declaration on Environment and Development, The United Nations Conference on Environment and Development, 14 juni 1992

– The Future We Want, Submitted by the Co-Chairs on behalf of the bureau in accordance with the decision in Prepcom 2 to present the zero-draft of the outcome document for consideration by Member States and other stakeholders no later than January 2012, United Nations, January 10, 2012

– Resolution adopted by the General Assembly 66/288 The Future We Want, 123rd plenary meet- ing, United Nations, 27 July 2012

 

– Resolution adopted by the General Assembly on 25 September 2015, A/70/L.1, 70/1., Transfor- ming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development, United Nations, 2015

– IPBES Global Assessment Report Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services, 2019

  • Convention on Biological Diversity, Post-2020 Global Biodiversity Framework: discussion paper,

CBD/POST2020/PREP/1/1/25-01-2019

  • Convention on Biological Diversity, Zero Draft of the Post-2020 Global Biodiversity Framework,

CBD/WG2020/2/3, 06-01-2020

– The Global Biodiversity Outlook 5 (GBO-5), UN Convention on Biological Diversity (CBD), 2020

  • Kunming Declaration ‘Ecological Civilization: building a shared future for all life on Earth’,

CBD/COP/15/5/Add.1 13 October 2021

– IPPC Sixth Assessment Report, Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability‘,

Intergovernmental Panel on Climate Change, 2022

World Health Organization, WHO Manifesto for a healthy recovery from COVID-19, 26 mei 2020

DE ONTDEKKING VAN DE AARDE (7)

Geoloog professor Westbroek vertelt over planeet Aarde als een zichzelf organiserend zichzelf vernieuwend gesloten circulair systeem. ( De dynamiek van de aarde. Pag 155 e.v. Contact 1992)

“In de vensterbank van mijn studeerkamer  staat een glazen bol van twintig centimeter op een plastic voet. Hij heeft iets van een viskom. Voor driekwart is hij gevuld met water,  een onooglijk twijgje bekleed met groene algen drijft eenzaam rond en glinsterende steentjes liggen op de bodem. Tien vuurrode garnalen, niet meer dan een centimeter lang,  schrikken zodra je in de buurt komt.

Dit is geen gewone viskom. De bolle glazen wand sluit de inhoud  hermetisch af van de buitenwereld. De diverse organismen binnenin leven in een andere wereld dan wij. Ze hebben geen toegang tot de  lucht die wij inademen. Niets kan de bol in of uit. Met geen mogelijkheid kunnen we de garnaaltjes te eten geven of het water verversen. Zonlicht zorgt voor energie, maar de bol blijft gesloten voor materie. Het is een systeem dat zichzelf voortdurend vernieuwt, als een kleine kosmos die van het grotere geheel is afgesnoerd. Het kent zijn eigen regels en wetten en is bijna geheel onafhankelijk van onze vertrouwde wereld. Het leven in dit soort bollen zou je met recht ‘buitenaards’ kunnen noemen.

Het leven van de garnalen en algen in de bol gaat nu al twee jaar ongestoord zijn gang. Volgens het Amerikaanse bedrijf EcoSphere Associates, dat de wereld van dit soort tafelbiosferen voorziet, kunnen de garnaaltjes het wel tien jaar uithouden. Tien jaar! De oudste gesloten ecosystemen, zonder garnalen, zagen in 1967 het licht en ze leven nog steeds (1991).

Toen ik voor het eerst oog in oog stond met zo’n kristallen bol, realiseerde ik me hoe ook ik – net als de garnalen –  ingesloten zit in een afgesloten compartiment: de aarde. We leven niet óp de aarde, maar zijn erin opgenomen. We bewegen ons ín de planeet, binnen een doorzichtige schil: de atmosfeer. We voeden ons ermee en lozen ons afval (poep en plas) erin.Net als die garnaaltjes in die gesloten glazen bol.

 

Op onze planeet woekert het leven al oneindig veel langer dan in onze kunstmatige  glazen biosferen. Wat is toch dat elixer dat de aarde in leven houdt? Wat houdt het water schoon? Waarom stikken de garnalen niet in hun eigen  ontlasting en rotten de algen niet weg? Welke krachten houden deze microkosmos in evenwicht?

De bol is een idee van de NASA. Lange ruimtereizen (Mars) vereisen een onuitputtelijke toevoer van voedsel en lucht en circulaire verwerking van onze afvalproducten (poep en plas) tot nieuw voedsel en zuurstof. Daarom werd een zichzelf regenererend/ zichzelf vernieuwend  gesloten systeem ontworpen dat de astronauten kan onderhouden. Omvangrijke zelfregenererende installaties moeten de te onderzoeken planeet Mars bewoonbaar maken.

Het bedrijf Space Biospheres Ventures Inc. experimenteert nu met een dergelijke biosfeer II, een groot terrarium met een beetje oceaan, wat tropisch regenbos, een zoutpan en stukjes woestijn en savanne. (We hebben dit op het NOS Journaal kunnen zien destijds.)  Het onderzoeken van de biosfeer waarin wij leven,  is een uitzonderlijk ingewikkelde zaak.  Gesloten systemen lenen zich daarbij beter voor proefnemingen. Vandaar dit project in deze gigantische glazen bol in Arizona.”

Hans Pijnaker
Wordt vervolgd

PROJECT “ERVEN PLUS”

Met slechts een aantal maatregelen meer biodiversiteit op je erf, zo simpel kan het zijn!

Eind 2021 kwam de vraag van Brabants Landschap of we ondersteuning wilden bieden voor het project ErvenPlus. Een ontzettend leuk project dat zich sinds 2016 al dik bewezen heeft als het gaat om het creëren van natuurlijke erven in de provincie Noord-Brabant. Bewoners in het buitengebied kunnen zich aanmelden voor de regeling, waarbij (onder voorwaarden) kosteloos advies en materialen beschikbaar worden gesteld ter vergroening van hun erf. 

ErvenPlus streeft naar het vergroten van biodiversiteit op erven in het buitengebied. Daarbij horen typische erfbewonende dieren als de steenuil, boerenzwaluw en huismus. Echter, hoe ga je nu een erf vergroenen en ervoor zorgen dat deze soorten zich hier weer thuis voelen? Waar begin je en hoe pak je dit aan? Brabants Landschap heeft hier ervaring mee en binnen de ErvenPlus regeling is hiervoor de zogenaamde ‘erfscan’ bedacht. 

De opgeleide enthousiaste vrijwilligers (ecologen Jody Ettema en Arjan Schoenmakers) van het B-team Oisterwijk hebben op 10 particulieren erven binnen de gemeente Oisterwijk een inventarisatie gemaakt van maatregelen die bijdragen aan meer biodiversiteit op het erf. Samen met de bewoners zijn allerlei maatregelen bedacht (zoals beplanting en nestkasten) en uitgewerkt tot kant en klare inrichtingsschetsen. Een ontzettend leuke manier om als B-team Oisterwijk in contact te komen met bewoners, hen te ondersteunen via de ErvenPlus regeling en daarmee gezamenlijk bij te dragen aan het vergroenen van hun erf en daarbij de biodiversiteit te vergroten.

Mocht u als bewoner in het buitengebied zelf interesse hebben, kijk dan eens op de website van Brabants Landschap (https://www.brabantslandschap.nl/help-mee-op-eigen-erf-of-land/ervenplus) voor de mogelijkheden. Wij kijken met veel plezier terug op 2022 en wellicht spreken we jullie in 2023!

Jody Ettema & Arjan Schoenmakers
B-team Oisterwijk
2022

 

HELP ONS GROEIEN! Word VRIEND

Het biodiversiteitsteam (B-team) Oisterwijk werkt aan het behouden en verbeteren van de verscheidenheid in planten en dieren en hun leefgebied in Oisterwijk.
Hiervoor is ook jouw hulp nodig wanneer je……
• In een leefbare gemeente Oisterwijk wilt blijven wonen, ondernemen of genieten.
• Zelf onvoldoende tijd of kennis hebt om op te komen voor biodiversiteitsbelangen.
• Maatschappelijke betrokkenheid wilt omzetten in daden.
Voor slechts € 12,50 per jaar ben je vriend* van het B-team.
Daarvoor krijg je:
• Belangenbehartiging in biodiversiteitsbehoud of -herstel tegen verdroging.
• Informatie in social media over hittestress, wateroverlast en klimaatveranderingen, natuurweetjes en nieuws.
• Deelname aan minimaal 2 evenementen per jaar.
Meld je aan op (zie tabje WELKOM van deze website)!

Omvangrijke maatregelen geëist om beschermde eik te redden

In opdracht van de gemeente Oisterwijk heeft de eigenaar van het perceel aan de Boxtelsebaan Oisterwijk door het bedrijf Pius Floris onderzoek laten doen naar de situatie van de beschermde eik.

Geconstateerd is dat het wortelgestel bij de bouwwerkzaamheden ernstig beschadigd is. Bij het uitgraven van de fundering zijn meerdere wortels afgezaagd, waaronder 5 hoofdwortels.

Opvallend en onacceptabel is, dat bij de opdracht aan Pius Floris tot een herstelplan de huidige situatie, waarbij aan twee zijden van de boom bebouwing gepland staat, uitgangspunt is in het herstelrapport. Pius Floris en de gemeente hebben dit uitgangspunt geaccepteerd, waardoor veel meer kunstgrepen moeten worden uitgehaald om te pogen de boom te redden.

Uit het onderzoek blijkt dat de stabiliteit van de boom op dit moment niet in gevaar is, Wel zal er herstel van de balans tussen onder- en bovengrondse delen van de boom moeten plaatsvinden (fors snoeien boomkruin).

Verder zal de bouwput met teeltaarde moeten worden aangevuld, een beluchtingssysteem moeten worden aangelegd onder de betonvloer van de nieuwbouw, een extra groenvak aangelegd moeten worden onder de boomspiegel en injectie moeten plaatsvinden op 18 injectiepunten.

De boom aan de Boxtelsebaan is niet het 1e incident op dit gebied. Dat heeft de gemeente Oisterwijk inmiddels erkend. Om te voorkomen dat dit soort fouten in de toekomst opnieuw worden gemaakt is op verzoek van het B-team bij de gemeente een onderzoek gestart hoe verschillende afdelingen samen de situatie rond beschermde bomen en aanvragen voor een omgevingsvergunning beter in gezamenlijkheid kunnen aanpakken.

Oisterwijk, 8 oktober 2022

Ruud van der Star

DE ONTDEKKING VAN DE AARDE (6)

Het Albedo-effect (albedo = weerkaatsingsvermogen) en temperatuurregulering

Albedo is een term van astronomen, zegt Lovelock, om kleurdiepten van een planeet mee aan te duiden, de verhouding licht/donker en dus het weerkaatsingsvermogen. Een zwarte planeet weerkaatst niets en heeft een albedo van 0,0. Een grijze planeet weerkaatst de helft van het inkomende licht en heeft een albedo van 0,5. En een witte planeet weerkaatst alle licht en heeft daarom een albedo van 1,0.

Eenvoudig gezegd hangt de oppervlaktetemperatuur van een planeet af van de verhouding tussen de warmte die zij van de Zon ontvangt, en de warmte die zij weerkaatst. Op Aarde wordt deze verhouding gecompliceerd door het broeikaseffect. Ook wordt ze beïnvloed door de albedo. Lichte gebieden als de polen, sneeuwvelden of wolken kunnen 70 tot 80 % van het binnenkomende licht naar het heelal weerkaatsen; zij hebben een hoge albedo. Donkere gebieden als de boszones en oceanen hebben een lage albedo; zij absorberen de zonnewarmte en stralen deze terug in infrarode straling dat door de broeikasgassen kan worden vastgehouden. De albedo van de Aarde varieert per seizoen met de hoeveelheden sneeuw en ijs, het wolkendek en met de plantengroei.

Gezien vanuit de ruimte, legt Lovelock uit, is onze planeet een saffierblauwe bol met op de uiteinden de schitterende sneeuwvelden van de polen. De bol is altijd bespikkeld met witte wolken. De donkere oceanen en wouden absorberen de zonnehitte. Sneeuw, ijs en wolken dragen met hun lichte kleur bij aan het afkoelende albedo-effect door de zonnehitte naar het heelal terug te kaatsen.

Kunnen levende organismen invloed hebben op de albedo, op het weerkaatsingsvermogen dus, en zo de temperatuurbeheersing van onze planeet beïnvloeden? Lovelock antwoordt hierop met een niet mis te verstaan JA.

In de gematigde zones op land gedragen de naaldbomen zich als donkere madeliefjes, waardoor het groeiseizoen zich tot ver in de winter uitstrekt. Donkere groepen coniferen absorberen zonlicht en warmte. Het wetenschappelijk tijdschrift NATURE toonde in een artikel in 1998 aan dat de bossen van Siberië en Canada een meetbaar effect hebben op de temperatuur aldaar. In de tropen liggen of lagen de tropische regenwouden, de airconditioners van de aarde. Deze enorme ecosystemen bedekten, voordat ze werden gekapt door de boeren en houthakkers, het grootste deel van de tropische zone. Deze wouden hebben heel veel regen nodig en door verdamping zorgen zij voor grote hoeveelheden waterdamp die de regenwolken boven hen in stand houden. Deze regenwolken gedragen zich als witte madeliefjes doordat ze het zonlicht weerkaatsen en de tropische zone koel houden.

In de bovenste waterlagen van de oceanen zitten de ecosystemen van algen van wel duizenden kilometers groot. De algen produceren ‘dimethylsulfide’, dat wordt afgegeven aan de lucht waar het oxideert en microdruppeltjes vormt van zwavelzuur en methaansulfonzuur, wat alnaargelang hun hoeveelheid de koelmakende dikte van de wolken bepaalt. Hoe meer invloed op de wolkvorming, des te meer invloed op het klimaat op aarde.

Als het functioneren van deze ingewikkelde complexe systemen door toedoen van menselijke activiteit verstoord raakt, storten ze uiteindelijk in en wordt  de planeet Aarde voor de mens uiteindelijk  onleefbaar door uitgestrekte hittebranden, overstromingen, uitgedroogde grond met misoogsten met hongersnood tot gevolg, volksverhuizingen van vluchtende volkeren richting koelere vochtigere gebieden, voedseloorlogen en dergelijke!

Hans Pijnaker

Wordt vervolgd.

NEDERLAND DROOGTELAND

Naar aanleiding van de vraag van ons biodiversiteitsteam wie er kan meehelpen aan de opzet van een ‘Blauw Oisterwijk’ dook ik eens in de lectuur over klimaatverandering, hitte, droogte en meer neerslag. Ik stuitte daarbij op een interessant boek over deze materie van de freelance wetenschapsjournalist René Didde.

René Didde schrijft al zo’n dertig jaar over milieu, natuur en klimaat. In zijn boek reist hij langs droge beken en dorre landschappen en verdiept hij zich in allerlei onderzoek daarover. In gesprekken met wetenschappers gaat het over de oorzaken van verdroging en verzilting, wat de gevolgen daarvan zijn voor de natuur, wat de douchende burger daarvan merkt, hoe steden omgaan met toenemende droogte en hitte, hoe landbouw, scheepvaart en industrie er mee worstelen alsook over botsende belangen tussen diverse partijen, waardoor Nederland bijna ontwricht raakt. Hij stelt dat Nederland is doorgeschoten in het decennialang ontwateren en dat er nu nieuwe keuzes gemaakt moeten gaan worden.

In hoofdstuk 7, met de titel ‘Natte stadse ideeën’, laat hij ons meelopen met de Rotterdamse gemeenteambtenaar en deskundige op dit terrein, Johan Verlinde, die werkt aan oplossingen voor de problemen van een extremer klimaat in de stad. Zijn project ‘Rotterdams Weerwoord’ is een ambitieus programma van tientallen projecten. Hij vertelt over regentuinen en regenparken en waterpleinen, geveltuintjes, parkeerplaatsen die  met behulp van holle klinkers helemaal groen worden wat goed is voor de afkoeling. Hij heeft het over groene daken en regenonderbrekers in de regenpijpen, zodat het regenwater kan weglopen in de grasperkjes of in de regentonnen.

 

Ook adviseert hij om het  eerder zo veelbelovende kunstgras op de voetbalvelden maar weer te verwijderen, omdat het vreemd genoeg acht keer meer water  vergt dan een gewoon grasveld in het voetbalstadion, want elke speelbeurt vergt beregening om brandwonden bij slidings van de voetballers te voorkomen.

Tevens vraagt hij de burgers en overheden om zich te matigen. Dijkgraven ergeren zich aan de groeiende verkoop van grondwaterpompen aan particulieren voor zwembaden en het met kostbaar drinkwater uren lang sproeien van hun gazon in de brandende zon.  We hekelen vaak, zeggen deze experts, de grote grondwaterpompen van de boeren, maar vijf burgers met een pomp van twintig kubieke meter per uur onttrekken meer grondwater dan één enkele boer. En deze burgers hebben geen vergunning nodig voor die pomp!

Johan Verlinde geeft ook excursies voor belangstellenden. Een uitgelezen mogelijkheid voor de twee toekomstige  coördinatoren hier in Oisterwijk die zich moeten  gaan bezighouden met onderhavige milieuproblematiek. Wellicht is een dergelijk excursie zelfs interessant voor het gehele B-team!

 

Hans Pijnaker

Bron: René Didde: Nederland Droogteland; van waterschaarste en bodemdaling tot regentuinen en hoogwaterboerderijen. Uitgeverij Atlas 2022.

Wie helpt mee aan de opzet van ‘Blauw Oisterwijk’?

Heb je ook last ‘hittestress’ of ‘natte voeten’? Maak jij je druk om het veranderende klimaat? Voel je dat je iets wilt doen aan, of beter tégen de effecten van klimaatverandering zoals hitte, droogte en meer neerslag? Dan zoeken wij jou!

Wij zoeken

2 vrijwilligers die zich inzetten voor

het vasthouden van water in de gemeente Oisterwijk

De urgentie om klimaatadaptatie (voorbereiden op het veranderende klimaat) in Oisterwijk op te pakken, is groot. Daarom hebben de gemeente Oisterwijk, Waterschap De Dommel, IVN Oisterwijk en het Biodiversiteitsteam samen nagedacht over hoe dit in onze dorpen te doen. In eerste instantie willen we ons vooral richten op het verbeteren van het vasthouden van water op verschillende locaties in de gemeente Oisterwijk. Het plan is om daar een nieuwe stichting voor op te richten onder de werknaam ‘Blauw Oisterwijk’

Wat ga je doen?

We zoeken twee vrijwilligers die vasthouden van water belangrijk vinden en hier hun schouders onder willen zetten. Deze vrijwilligers vormen het bestuur van de opstartende stichting.

Heb jij affiniteit met en/of kennis van klimaatadaptatie en mogelijkheden om beter water vast te gaan houden in onze gemeente? En wil je je daar samen met eerder genoemde organisaties voor gaan inzetten? We komen graag met je in contact!

 

Reacties

De opstart kan ondersteund worden door Marjo van Gennip en John Vermeer. Zij zullen veel van het administratieve opstartwerk, wat er nu eenmaal bij hoort, oppakken. Zo kunnen de beide vrijwilligers zich vooral op de inhoud en het leuke werk storten.

Heb je interesse of vragen, neem dan contact op met een van ons:

Marjo van Gennip, 06 53 327 691, info@mvgduurzaamperspectief.nl

John Vermeer, 06 12 579 879, VermeerDuurzameDiensten@gmail.com

DE ONTDEKKING VAN DE AARDE (5)

Besturingstheorie

Madeliefjeswereld is een computermodel van een planeet als de Aarde die om een ster als de Zon draait, maar waarop alleen lichte en donkere madeliefjes groeien. In het verre verleden, vertelt Lovelock,  toen de ster nog niet zoveel licht gaf, zou alleen het gebied rond de evenaar warm genoeg zijn geworden om de plantjes te laten groeien. Daar zouden de donkere madeliefjes het heel goed hebben gehad omdat zij de warmte vast kunnen houden.

Langzamerhand zouden zij het grootste deel van de planeet hebben gekoloniseerd, en doordat zij warmte absorberen/in zich opnemen zou de oppervlaktetemperatuur zijn gestegen. Maar wanneer de lichtsterkte van de ster/zon toeneemt, komen de lichte madeliefjes in het voordeel omdat zij zichzelf en de planeet koel kunnen houden, doordat zij meer licht terugkaatsen. Uiteindelijk zou de hitte van de ster/zon zo groot worden dat zelfs de lichte madeliefjes de planeet niet koel genoeg zouden kunnen houden voor leven. Woestijnen zouden zich vanaf de evenaar verspreiden en tenslotte zou het systeem in elkaar storten en madeliefjeswereld zou sterven.

Dit eenvoudige model van Madeliefjeswereld is niet meer dan een karikatuur van Gaia, zegt Lovelock.(Gaia; de genezing van de aarde.2001.Ankh-Hermes). Er wordt maar één variabele gereguleerd, de temperatuur en slechts één organisme is erbij betrokken, het madeliefje. Maar het model vertoont veel overeenkomsten met de natuurlijke systemen van levende organismen, zoals  de temperatuurregulering bij mensen, gaat Lovelock verder.

Een mooi voorbeeld van bovenstaande theorie in de dagelijkse praktijk vinden we op micro niveau in het Fochteloërveen, op de grens van Friesland en Drenthe, een van de grootste hoogveengebieden die we nog hebben in ons land, zo vertelt boswachter Jacob de Bruin.( Tijdschrift Puur Natuur, Zomer 2022. P.8 Uitg. Natuurmonumenten). Nog altijd is het Fochtelërveen,  dat een oppervlakte heeft van 4.000 hectare, waarvan 1500 hectare hoogveen, zo gaat hij verder, een thuis voor veel planten en dieren, Hier overleven alleen soorten die zich hebben aangepast aan de barre omstandigheden. Er zijn planten zoals bijvoorbeeld lavendelheide, die bij veel en hete zon hun blaadjes omdraaien en met de witte onderkant het licht terugkaatsen. Net als in Lovelocks model ‘Madeliefjeswereld’.  Dat vermindert de verdamping van water in dit hoogveengebied. Het hoogveen kan het vocht zo beter vasthouden, wat verdroging tegengaat en helpt allerlei plantensoorten in stand te houden, maar ook  muggen, vliegen, kevers en nachtvlinders. Dat is weer voedsel voor tal van vogels zoals bosruiter, goudplevier, wulp, korhoen en grutto. Dan hebben we het dus over biodiversiteit.

Maar zo’n goedwerkend hoogveen heeft ons nog meer te bieden, vertelt hij. Het houdt veel CO2 vast, omdat de afgestorven plantenresten aan de onderkant nauwelijks verteren, terwijl de groei aan de bovenkant wel doorgaat. Groeiend hoogveen haalt zelf ook CO2 uit de atmosfeer. Veen is daardoor effectiever nog dan bos. En veengebied werkt  bovendien verkoelend. Omdat het veel water vasthoudt, neemt het ook veel warmte op. Het is een natuurlijke airco.

Biologen hebben dan ook minder moeite met de Gaia-theorie en het Madeliefjesmodel. Temperatuurregulatie is een fysiologische functie die je niet alleen op Madeliefjeswereld aantreft, maar ook in de lichamen en gemeenschappen van levende soorten. Zoogdieren, tonijnen, koolplanten en bijenkorven kunnen allemaal hun temperatuur binnen een marge van een paar graden op peil houden. Hoe die plantencellen en bijen ‘weten’ hoe ze dat moeten doen? Lovelock: “ Ze maken gebruik van dezelfde fysiologische reguleringsmethode die overal op de planeet wordt gebruikt.”

Hans Pijnaker
(wordt vervolgd)